Home » Τελευταία κείμενα » Σκύλος και μέθοδος εκπαίδευσης. Παραδοσιακή ή σύγχρονη;

Σκύλος και μέθοδος εκπαίδευσης. Παραδοσιακή ή σύγχρονη;

εκπαίδευση σκύλου

Όσοι αγαπάμε ή έχουμε ασχοληθεί έστω και λίγο με τους σκύλους γνωρίζουμε την σημαντικότητα της εκπαίδευση τους. Ο καθένας που έχει σκύλο έχει και την μεγάλη απορία. Ποια είναι η κατάλληλη μέθοδος ή προσέγγιση προκειμένου να εκπαιδευτεί σωστά. Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν πάρα πολλές απόψεις πάνω στο θέμα αυτό και αρκετά αντίθετες μεταξύ τους.

Οι πιο μεγάλες “σχολές” πάνω στην εκπαίδευση των σκύλων είναι δύο. Από τη μια αυτή που κυρίως επικεντρώνεται στην πειθαρχία και την υπακοή με κάθε μέσο και τείνει να θεωρείται από πολλούς κάπως παρωχημένη πλέον. Ας την ονομάσουμε ως την παραδοσιακή μέθοδο. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άποψη πολλών νεότερων κυρίως γιατρών και εκπαιδευτών που προάγει περισσότερο την επιβράβευση του κατοικίδιου και “απαιτεί” να αγνοούμε τις μη αποδεκτές συμπεριφορές. Στις μέρες μας θεωρείται πως σε γενικές γραμμές φέρνει καλύτερα αποτελέσματα και θα την αναφέρουμε ως την σύγχρονη μέθοδο.

Ας δούμε παρακάτω τις διαφορές τους πιο συγκεκριμένα:

Τι λέει η παραδοσιακή μέθοδος εκπαίδευσης

Υπάρχει μια ομάδα εκπαιδευτών που είναι θιασώτες κυρίως παλαιότερων τεχνικών – θεωριών οι οποίες βασίζονται στην ιδέα πως ο σκύλος όντας ζώο αγέλης και βλέποντας την οικογένεια με την οποία ζει ως την αγέλη του, προσπαθεί να προσδιορίσει τον ρόλο του σε αυτήν.

Σύμφωνα με τη θεωρία λοιπόν, η κάθε αγέλη πρέπει να έχει έναν κυρίαρχο (άλφα). Αν ο σκύλος δεν διακρίνει πως κάποιος κατέχει αυτόν τον ρόλο ίσως θεωρήσει πως ανήκει στον ίδιο. Έτσι λοιπόν πρέπει να διδαχθεί πως δεν είναι ο ίδιος το κυρίαρχο μέλος αλλά ο κηδεμόνας του και πρέπει να τον σέβεται ανάλογα. Επιβάλλει να διαβάσεις την γλώσσα σώματος του ζώου και να δείχνεις πάντα αυτοπεποίθηση και αρχηγικά χαρακτηριστικά (πχ. Βγαίνεις πρώτος από την πόρτα, τρως πρώτος κλπ.). Συνιστάται τιμωρία του σκύλου μετά από κάποιο λάθος του, ενώ συχνά χρησιμοποιούνται διάφορα μέσα επιβολής όπως πνίχτες, ηλεκτρικά κολάρα, τραντάγματα ή εξαναγκασμός του σκύλου να ξαπλώσει στην πλάτη του.

Άλλα συνηθισμένα γνωρίσματα της παραδοσιακής μεθόδου εκπαίδευσης:

  • Αν ο σκύλος θέλει να περάσει μια πόρτα πρέπει να κάτσει για να του ανοίξεις
  • Αν θέλει να φάει πρέπει να κάτσει ήσυχος όσο ετοιμάζουμε το φαγητό του
  • Δεν επιτρέπεται να ανεβαίνει στα έπιπλα (πχ. καναπές)
  • Απαγορεύεται να ανεβαίνει στο κρεβάτι
  • Δεν πέφτουμε στο επίπεδο ματιών του σκύλου

Γιατί αρχίζει να χάνει πόντους η συγκεκριμένη μέθοδος εκπαίδευσης;

Όπως προαναφέρθηκε πολλοί νεότεροι εκπαιδευτές θεωρούν παρωχημένη πλέον την συγκεκριμένη μέθοδο για διάφορους λόγους. Αρχικά, έχουν προκύψει έρευνες που έδειξαν πως ο σκύλος δεν βασίζεται τόσο πολύ όσο νομίζαμε στην ψυχολογία αγέλης και πως οι δομές στις αγέλες λύκων υπό περιορισμό (όπου έγιναν οι αρχικές παρατηρήσεις που στηριζόταν η θεωρία) δεν σχηματίζονται το ίδιο όπως στην άγρια φύση. Επίσης, αν και υπάρχει η παραδοχή πως η παραδοσιακή μέθοδος λύνει κάποια προβλήματα συμπεριφοράς και σταματά ανεπιθύμητες συμπεριφορές, εντέλει αφήνει τα ζώα γεμάτα άγχος και τα κάνει να υπακούν κυρίως από φόβο. Ακόμα, πολλές φορές ο τρόπος αυτός μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ στους κηδεμόνες. Συνεχώς πρέπει να εκφοβίζουν τον σκύλο τους και να του επιβάλλουν τη δύναμη τους. Παράλληλα, μπορεί εύκολα να προκαλέσει την αντίδραση του σκύλου την οποία θα διοχετεύσει πιθανόν όχι στον κηδεμόνα αλλά σε άλλο πρόσωπο (για παράδειγμα σε ένα παιδί ή σε έναν ηλικιωμένο).

Τι λέει η σύγχρονη μέθοδος εκπαίδευσης

Από την άλλη, οι νεότερες μέθοδοι θεωρούνται πολύ πιο ήπιες. Βασίζονται στην λογική πως ο σκύλος θα ακολουθεί τις συμπεριφορές που θα του αποφέρουν ανταμοιβή και θα σταματήσει να πράττει όσα δεν του προσφέρουν ανταμοιβή. Έχουν ως κύριες κατευθύνσεις την επιβράβευση (λεκτική ή υλική) οποιασδήποτε σωστής και αποδεκτής συμπεριφοράς και την αγνόηση οποιασδήποτε λάθος και μη αποδεκτής συμπεριφοράς. Το ζώο οδηγείται στην επιτυχία και ανταμείβεται όταν κάνει κάτι επιθυμητό. Ξεκινάει συνήθως με πολύ συχνή επιβράβευση η οποία με τον καιρό διαφοροποιείται ή γίνετε μικρότερη. Συνεχίζει πάντως να υπάρχει με κάποιον τρόπο συνήθως. Αν οι αρνητικές συμπεριφορές δεν σταματούν και απαιτούν διόρθωση συνήθως αφαιρούμε την πιθανή ανταμοιβή. Για παράδειγμα, μαζεύουμε το παιχνίδι του ή αφήνουμε τις λιχουδιές πίσω στη θέση τους.

Η σύγχρονη μέθοδος εκπαίδευσης θεωρείται καταπληκτική για την εκμάθηση νέων εντολών αλλά απαιτεί μεγάλη υπομονή όσον αφορά την διόρθωση των μη αποδεκτών συμπεριφορών.

Γενικά, η χρησιμοποίηση της θετικής μεθόδου εκπαίδευσης δεν σημαίνει ότι είμαστε ελαστικοί με το σκύλο μας αλλά σταθεροί και δίκαιοι, θέτοντας κανόνες και όρια όπως ακριβώς θα κάναμε και στα παιδιά μας. Απλά ακυρώνει την άσκηση σωματικής ή και ψυχολογικής βίας επάνω στο ζώο.

η κατάλληλη μέθοδος εκπαίδευσης δημιουργεί χαρούμενους σκύλους
σκύλος κοιτά χαρούμενα την κάμερα

Υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι;

Υπάρχουν φυσικά και άλλες μέθοδοι εκπαίδευσης αλλά συνήθως μπορούμε να τις κατηγοριοποιήσουμε κάτω από τις 2 παραπάνω “σχολές”. Οι πιο γνωστές είναι οι παρακάτω:

Επιστημονική εκπαίδευση

Η επιστημονική εκπαίδευση είναι κυρίως βασισμένη στις νεότερες έρευνες κάθε φορά. Όπως είναι λογικό λοιπόν είναι μια μέθοδος που συνεχώς αλλάζει σε σχέση με τα τελευταία πάντα ευρήματα. Έχει κύριο σκοπό την κατανόηση της ψυχολογίας του ζώου και της κάθε του συμπεριφοράς πριν αυτή επιχειρηθεί να διορθωθεί. Λόγω της ευρείας γκάμας ερευνών και αποτελεσμάτων είναι λίγο δύσκολο να ορίσουμε μια πολύ συγκεκριμένη ιδεολογία. Κυρίως πάντως υπάρχει μια τάση προς την σύγχρονη μέθοδο και την επιβράβευση παρά προς την τιμωρία.

Στην συγκεκριμένη μέθοδο θεωρείται σημαντική και η καλή συμπεριφορά του σκύλου χωρίς να υπάρχει πάντα ανταμοιβή. Γενικώς είναι μια μέθοδος που έχει αρκετή απήχηση και αποτελέσματα με μια υποσημείωση όμως. Δεν είναι για όλους, μιας και απαιτεί συνεχές ψάξιμο και ενημέρωση από εμπεριστατωμένες πηγές.

Εκπαίδευση με clicker

Η εκπαίδευση με clicker βασίζεται κατά κύριο λόγο στις ίδιες αρχές με την μέθοδο της επιβράβευσης. Χρησιμοποιώντας μια συσκευή που έχει ως ήχο ένα “κλικ” ή ένα σφύριγμα δείχνουμε στον σκύλο πότε έχει καταφέρει μια επιθυμητή από εμάς συμπεριφορά. Το μεγάλο πλεονέκτημα της μεθόδου είναι πως ο σκύλος θα συνδυάσει τον ήχο με την πράξη που μόλις έκανε. Το μόνο που πρέπει να διδαχθεί αρχικά είναι πως ο ήχος σημαίνει μπράβο ή ανταμοιβή. Είναι πολύ καλή μέθοδος εκπαίδευσης για νέα κόλπα, εντολές η συμπεριφορές. Δεν είναι ωστόσο πολύ βολική για την διόρθωση ανεπιθύμητων συμπεριφορών.

Ηλεκτρονική εκπαίδευση

Χρησιμοποιεί το ηλεκτρικό κολάρο που αναφέραμε και παραπάνω το οποίο διοχετεύει ρεύμα ή κάποιο σπρέι στον σκύλο όταν δεν εκτελεί την συμπεριφορά ή εντολή που θέλουμε. Κυρίως χρησιμοποιείται για εκπαίδευση από απόσταση (χωρίς λουρί). Συχνά το συναντάμε σε σκύλους που χρησιμοποιούνται για κυνήγι ή όταν ένα ζώο πρέπει να μείνει εντός κάποιων μη περιφραγμένων ορίων. Οι υποστηρικτές της μεθόδου θεωρούν πως μειώνεται έτσι ο κίνδυνος τραυματισμού του σκύλου σε σχέση με άλλες πρακτικές. Υπάρχουν ωστόσο προβλήματα με την συγκεκριμένη μέθοδο όπως:

  • Ο σκύλος μαθαίνει τι να ΜΗΝ κάνει και όχι τι να κάνει
  • Στρες και μεγάλο άγχος για το ζώο
  • Υπερβολική χρησιμοποίηση της συσκευής από μη έμπειρους κηδεμόνες

Γενικώς, είναι μια μέθοδος που μπορεί να φέρει αποτέλεσμα, αλλά κυρίως σε έναν επαγγελματία εκπαιδευτή. Δεν συνιστάται για τους ερασιτέχνες κηδεμόνες, ειδικά για χρήση χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση.

Η μέθοδος εκπαίδευσης του “καθρέφτη”

Ο συγκεκριμένος τύπος εκπαίδευσης στηρίζεται στο γεγονός πως οι σκύλοι μαθαίνουν μέσα από την παρατήρηση. Προβάλλοντας ένα αντίπαλο πρότυπο καλής συμπεριφοράς το οποίο ο σκύλος μας πρέπει να ανταγωνιστεί τον ωθούμε να μιμηθεί την επιθυμητή συμπεριφορά.

Έτσι, ο εκπαιδευτής χρησιμοποιεί έναν άνθρωπο σαν “μοντέλο”, τον οποίον επαινεί για τις επιθυμητές συμπεριφορές ή τον μαλώνει για τις ανεπιθύμητες. Ο σκύλος λοιπόν ως παρατηρητής μαθαίνει τι να κάνει και τι όχι.

Επίσης, το “μοντέλο” μπορεί να λειτουργήσει και ως ανταγωνιστής για μια ανταμοιβή. Κάτι τέτοιο θα ωθήσει τον σκύλο να εκτελέσει πιο γρήγορα ή πιο σωστά την επιθυμητή συμπεριφορά προκειμένου να επιβραβευθεί ο ίδιος.

Και πάλι, στηριζόμαστε κυρίως στην επιβράβευση των θετικών συμπεριφορών και είναι μέθοδος που θα προτιμηθεί κυρίως από άτομα που έχουν αναπτύξει δυνατό δέσιμο με το κατοικίδιό τους ή από αυτούς που βλέπουν μια τάση στον σκύλο τους να τους ακολουθεί παντού ή να τους μιμείται.

Η “βασισμένη στην σχέση μας” μέθοδος εκπαίδευσης.

Πρόκειται στην ουσία για έναν συνδυασμό μεθόδων, με την βασική αρχή πως κάθε σκύλος και κάθε κηδεμόνας είναι διαφορετικός άρα και η κάθε προσέγγιση θα γίνει διαφορετική ανάλογα. Απαιτεί από τον κηδεμόνα να έχει την οξυδέρκεια να “διαβάσει” τον σκύλο του. Την γλώσσα του σώματος του, τι τον παρακινεί, τι δείχνει να τον ενδιαφέρει κλπ. Και εδώ χρησιμοποιείται η επιβράβευση των επιθυμητών συμπεριφορών ενώ όσον αφορά τις ανεπιθύμητες ο κηδεμόνας τακτοποιεί το περιβάλλον με τέτοιον τρόπο ώστε να μην ευνοούνται οι συνθήκες δημιουργίας τους (πχ. αν ξέρεις πως ο σκύλος σου πειράζει τα στυλό άσ’ τα σε μέρος όπου δεν φτάνει). Ουσιαστικά μαθαίνουμε νέες πληροφορίες στον σκύλο μας σταδιακά σαν τα level ενός παιχνιδιού!

Για παράδειγμα, η εντολή “κάτσε” θα διδαχθεί στο ζώο μας πρώτα στην απόλυτη ησυχία ενός δωματίου, στη συνέχεια στο μπαλκόνι, έπειτα στο πάρκο με λουρί και τέλος αν θέλουμε ακόμη και χωρίς λουρί.

Μια βασική διαφορά της μεθόδου είναι πως όταν το κατοικίδιο μας δεν εκτελεί την εντολή ούτε το μαλώνουμε αλλά ούτε και κάνουμε τα στραβά μάτια. Αντιθέτως, εστιάζουμε στο γιατί ο σκύλος μας δεν μας άκουσε; Ίσως είχε άλλου την προσοχή του, ίσως κουράστηκε ή βαρέθηκε ή ίσως δεν κατάλαβε την εντολή μας. Κρίνουμε και πράττουμε αναλόγως.

Φυσικά, η συγκεκριμένη μέθοδος μοιάζει η ιδανική απλώς χρειάζεται πολύ χρόνο και υπομονή και καλή κατανόηση του ζώου και των αναγκών του.

Συνήθως πάντως τείνουμε  να διαχωρίζουμε και τις συγκεκριμένες εναλλακτικές είτε κάτω από την ομπρέλα του παραδοσιακού όρου (Ηλεκτρονική εκπαίδευση) είτε σε αυτήν του μοντέρνου (Εκπαίδευση με κλίκερ, εκπαίδευση “καθρέφτης”). Δεχόμαστε ως ξεχωριστές εναλλακτικές την επιστημονική και την βασισμένη στη “σχέση μας” μεθόδους όπου πάντως υπάρχει και πάλι μια κατεύθυνση κυρίως προς τις μοντέρνες τακτικές. Να τονιστεί επίσης, πως πολύ συχνό φαινόμενο είναι και η μίξη κάποιων από τις παραπάνω μεθόδους στην εκπαίδευση του σκύλου μας.

Σε ποια μέθοδο καταλήγουμε τελικά;

Ακόμη και αν ρωτήσουμε τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή δεν είναι βέβαιη η απάντηση που θα λάβουμε. Αν μία και μόνο μέθοδος ήταν η σωστή, τότε είναι κατανοητό ότι όλοι οι εκπαιδευτές σε παγκόσμιο επίπεδο θα χρησιμοποιούσαν μόνο την μέθοδο αυτή.

Όπως προαναφέραμε κάθε ζώο είναι διαφορετικό και μια προσέγγιση που δουλεύει με έναν σκύλο, δεν σημαίνει ότι θα δουλεύει και με κάποιον άλλο.

Το τι μέθοδο εκπαίδευσης και τι είδους εκπαιδευτή θα επιλέξουμε (αν επιλέξουμε) είναι μια απόφαση για την οποία πρέπει να λάβουμε υπόψιν πολλά δεδομένα όπως:

  • Πόσο καλά εκπαιδευμένος θέλουμε να καταλήξει να είναι ο σκύλος μας;
  • Τι χαρακτήρα έχει το ζώο μας;
  • Ποια είναι η χρησιμότητα και η θέση του σκύλου μας; (θέλουμε ένα ζώο συντροφιάς, έναν βοηθό στο κυνήγι ή έναν φύλακα στο σπίτι ή το μαγαζί μας)
  • Τι προηγούμενα βιώματα έχει; (σε περίπτωση που δεν το παίρνουμε 2 μηνών κουτάβι)

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σημαντικά και πρέπει σίγουρα να υπολογίζονται από τον κηδεμόνα. Επίσης, θα πρέπει να έχουμε ένα πρόγραμμα για την εκπαίδευση του σκύλου μας το οποίο θα τηρεί προϋποθέσεις όπως το να παρέχει στο κατοικίδιο μας κίνητρο, ώστε να μην θεωρεί την εκπαίδευση του αγγαρεία, εκμάθηση ανακατεύθυνσης της προσοχής σε εμάς (θα μας χρειαστεί οπωσδήποτε ειδικά στην βόλτα) και αρκετή επιβράβευση τουλάχιστον αρχικά. 

Μιλώντας από προσωπική εμπειρία, θεωρώ πως καμία από τις 2 μεγάλες “σχολές” δεν είναι απόλυτα σωστή ή λανθασμένη. Ωστόσο, τείνω κι εγώ προς τις πιο “σύγχρονες” μεθόδους κάτι στο οποίο συμφωνεί και το προτείνει και η κτηνίατρος του σκύλου μου. Προσπαθώ να ακολουθώ την “βασισμένη στην σχέση μέθοδο” και η αλήθεια είναι πως βλέπω πολύ καλά αποτελέσματα. Με την υποσημείωση πως δεν έχω αφαιρέσει στο 100% την τιμωρία ή το μάλωμα από την καθημερινότητα του σκύλου μου. Θα ήθελα να φτάσω εκεί, αλλά στο συγκεκριμένο θέμα δεν είδα αποτέλεσμα με την αγνόηση της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς (όπως προτείνει η μέθοδος της επιβράβευσης).  Κάπως πιο αναλυτικά πάντως η μίξη μεθόδων που προσπαθώ να ακολουθώ περιλαμβάνει κυρίως τα εξής:

Όσον αφορά την επιβράβευση

  • Κατά την εκμάθηση νέων εντολών συνεχής επιβράβευση(κυρίως με λιχουδιές αρχικά) και βοήθεια στο κατοικίδιο αν δεν μπορεί να εκτελέσει την εντολή.
  • Επιβράβευση (χωρίς λιχουδιές όμως) όταν ακούει μια αποτρεπτική εντολή και σταματά επιτόπου την ανεπιθύμητη συμπεριφορά.
  • Σταδιακή εναλλαγή των επιβραβεύσεων (εκτός από φαγητό πάμε σε παιχνίδι, χάδι ή και ένα απλό μπράβο).
  • Σταδιακή μείωση της ανταμοιβής που αρχίζει να γίνεται πλέον τυχαία ( πχ. ο σκύλος μας εκτελεί μια εντολή 5 φορές αλλά έλαβε ανταμοιβή για τις 2 από αυτές.

Όσον αφορά την τιμωρία

  • Τιμωρούμε επιτόπου συμπεριφορές που συμβαίνουν εκείνη την στιγμή. Δεν έχει νόημα να γυρίσετε από τη δουλειά και να τιμωρήσετε τον σκύλο σας επειδή βρήκατε ένα μαξιλάρι φαγωμένο.
  • Τιμωρία για μικρά χρονικά διαστήματα (5 – 10 λεπτά). Το να κλείσουμε τον σκύλο μόνο του στο μπαλκόνι για 2-3 ώρες είναι υπερβολικό.
  • Η τιμωρία δεν περιλαμβάνει σωματική βία!
  • Τιμωρούμε συμπεριφορές μόνο αφού έχουμε δείξει στο σκύλο μας πως τις θεωρούμε ανεπιθύμητες.

Άλλες δοκιμασμένες συμβουλές

  • Βρίσκουμε μια αποτρεπτική εντολή και την χρησιμοποιούμε για κάθε τι που θέλουμε να μην κάνει ο σκύλος μας, ειδικά τον πρώτο καιρό συνέχεια για να θέσουμε όρια (εγώ χρησιμοποιώ το «όχι»).
  • Χρησιμοποιούμε την αποτρεπτική εντολή την στιγμή που πάει να λάβει χώρα η ανεπιθύμητη συμπεριφορά και όχι μετά.
  • Αν είναι δυνατόν ρυθμίζουμε τα γεύματα του σκύλου μας σε σταθερές ώρες (θα βοηθήσει πολύ με το θέμα της τουαλέτας).
  • Ακόμη καλύτερα ρυθμίζουμε ολόκληρη την μέρα του με σταθερό πρόγραμμα καθώς οι σκύλοι αγαπούν την ρουτίνα.
  • Αν έχουμε σπίτι με πολλούς χώρους τους “συστήνουμε” στον μικρό μας φίλο σιγά σιγά.
  • Μαζεύουμε αντικείμενα και ψιλολόγια που είτε έχουν αξία για εμάς είτε είναι επικίνδυνα για το ζώο.
  • Είμαστε ήρεμοι απέναντι στον σκύλο μας. Αρχικά, για να μην τον ταράζουμε αλλά και έτσι ώστε όταν χρειαστεί να φωνάξουμε να έχουμε πιο εύκολα την προσοχή του.
  • Στις βόλτες του προσπαθούμε να μην φεύγουμε αμέσως μόλις κάνει την ανάγκη του. Υπάρχει πιθανότητα να συνδέσει την πράξη αυτή με το τέλος της βόλτας και να κρατιέται να τα κάνει σπίτι.
  • Μερικές φορές δίνουμε ένα λεπτό στον σκύλο μας για να ηρεμήσει και να κατανοήσει τι θέλουμε από αυτόν.

Φυσικά, όλα τα παραπάνω μπορεί να σας βοηθήσουν με το δικό σας κατοικίδιο μπορεί και να χρειάζονται άλλες τακτικές. Ως απλός κηδεμόνας πάντως, τόσο μέσα από την έρευνα που έκανα για το άρθρο όσο και μέσα από την τριβή με τον σκύλο μου προτιμώ και προτείνω τις σύγχρονες μεθόδους. Το κομμάτι που σίγουρα χρειάζεται μεγάλη προσοχή είναι να μην μπερδέψουμε την ανταμοιβή με την δωροδοκία. Ο σκύλος μας πρέπει να μας ακούει και έπειτα να ανταμείβεται. Όχι να υπακούσει επειδή βλέπει την ανταμοιβή (πχ την λιχουδιά που κρατάμε στο χέρι μας).
Εν κατακλείδι όμως, το χειρότερο που μπορεί να μας αποφέρει αυτή η μέθοδος είναι ένα σκυλί καλομαθημένο ή σκανταλιάρικο. Η λάθος χρήση των παραδοσιακών μεθόδων όμως μπορεί να μας αποφέρει ένα σκυλί αγχωμένο, φοβισμένο ή επιθετικό. Ας αναρωτηθούμε λοιπόν, τι θέλουμε από τον καλύτερο μας φίλο; 

Πηγές:

http://www.dog-training.gr/index.php/ekpaideusi-skulon/training-methoths

2 thoughts on “Σκύλος και μέθοδος εκπαίδευσης. Παραδοσιακή ή σύγχρονη;”

  1. Pingback: Χορτοφαγία και βίγκαν ιδεολογία. Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά; – Enallaktiki Gnomi

  2. Pingback: Χορτοφαγία και βίγκαν ιδεολογία. Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά; (part 1) – Enallaktiki Gnomi

Leave a Reply