Home » Τελευταία κείμενα » Χορτοφαγία και βιγκανισμός. Τα υπέρ και τα κατά (part 1)

Χορτοφαγία και βιγκανισμός. Τα υπέρ και τα κατά (part 1)

Το ζήτημα της χορτοφαγίας και της βίγκαν ιδεολογίας είναι ένα θέμα που συζητιέται όλο και περισσότερο όσο περνάει ο καιρός. Ήταν ένα κείμενο που ήθελα εξαρχής να γράψω και να ψάξω για αυτό καθώς μου έχει κινήσει πολύ την περιέργεια.
Αρχικά να πω, πως δεν είμαι χορτοφάγος και δεν έχω κάνει ποτέ την απόπειρα να γίνω. Δεν έχω νιώσει ποτέ ως τώρα κάποιον ηθικό φραγμό τρώγοντας κρέας ή ψάρι. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν θεωρώ τον εαυτό μου φιλόζωο αν και έχω σκύλο όπως ανέφερα και σε άλλο κείμενο τον οποίον και νοιάζομαι πολύ.
Θα προσπαθήσω όπως πάντα να προσεγγίσω το θέμα όσο το δυνατόν πιο πολύπλευρα και λόγω του όγκου των πληροφοριών το κείμενο θα χωριστεί σε τμήματα για να μην γίνει κουραστική η ανάγνωση. Εννοείται, πως τα επιχειρήματα που θα παραθέσω δεν είναι και απαραίτητα οι λόγοι που ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ δεν είμαι χορτοφάγος. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με την ιστορία της χορτοφαγίας.

Ιστορική αναδρομή της χορτοφαγίας

Η πρώτη επίσημη οργάνωση χορτοφάγων ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα στην Αγγλία και ονομάστηκε “Vegetarian Society”. Υπήρχαν ανάμεσά τους και αυστηρά χορτοφάγοι αλλά αποτελούσαν μειοψηφία. Το Νοέμβριο του 1944, έξι από τα πλέον δραστήρια μέλη της οργάνωσης, συγκεντρώθηκαν με σκοπό να ιδρύσουν ένα νέο σύλλογο. Την ονομασία του νέου αυτού κινήματος σκέφτηκε ο Ντόναλντ Γουάτσον καθιερώνοντας τον πασίγνωστο σήμερα όρο “Vegan”.

Ορισμός του βιγκανισμού

Ο ορισμός της ιδεολογίας των βίγκαν ήρθε μερικά χρόνια μετά. Το 1949 η Λέσλι Κρος, δραστήριο μέλος του κινήματος, όρισε την αυστηρή χορτοφαγία ως «την αρχή της χειραφέτησης των ζώων από την ανθρώπινη εκμετάλλευση. Με άλλα λόγια, η αυστηρή χορτοφαγία επιζητά το τέλος της χρήσης των ζώων από τον άνθρωπο για τροφή, ανέσεις, δουλειά, κυνήγι, ζωοτομία, και οποιαδήποτε άλλο μέσο περιλαμβάνει την εκμετάλλευση της πανίδας από τον άνθρωπο». Πλέον, ο ελαφρώς αλλαγμένος ορισμός του βιγκανισμού, όπως αυτός διατυπώθηκε το 1979 από την Vegan Society, όταν απέκτησε νομική μορφή σαν επίσημος φορέας είναι ο εξής: “Βιγκανισμός είναι μία φιλοσοφία κι ένας τρόπος ζωής που αποσκοπούν στον αποκλεισμό – στο μέτρο του δυνατού και εφικτού – κάθε μορφής εκμετάλλευσης και κακοποίησης των ζώων για την παραγωγή φαγητού, ρουχισμού ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο και κατ’ επέκταση, προάγει την ανάπτυξη και χρήση εναλλακτικών προϊόντων χωρίς ζωικά συστατικά, προς όφελος των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος.”

Η άνοδος του χορτοφαγικού κινήματος

Όπως και στην αρχαιότητα, η κινητήρια δύναμη της πλειοψηφίας των ανθρώπων που επέλεγε την περίοδο εκείνη να ακολουθήσει ένα χορτοφαγικό τρόπο ζωής ήταν συνήθως οι ηθικοί λόγοι. Τα ζητήματα της υγείας και των περιβαλλοντικών οφελών ήρθαν στο προσκήνιο αρκετές δεκαετίες αργότερα. Τα πρώτα χρόνια τα μέλη ήταν ελάχιστα και το κίνημα σχεδόν άγνωστο στο ευρύ κοινό. Κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 άρχισε να κερδίζει περισσότερο έδαφος σε χώρες όπως η Αγγλία και η Αμερική, ενώ σε πολλές περιπτώσεις συνδέθηκε με άλλα κινήματα και υποκουλτούρες όπως εκείνα της πανκ και των χίπηδων της εποχής.

Με την πάροδο του χρόνου, έρευνες που άρχισαν να αναδύονται σχετικά με τα οφέλη της χορτοφαγίας, καθώς και η διατροφική ποικιλία και διαθεσιμότητα που έφερε η παγκοσμιοποίηση στις δυτικές κοινωνίες, ευνόησε ιδιαίτερα την ανάπτυξη και την εξάπλωση της ιδεολογίας. Η ζήτηση βίγκαν προϊόντων άρχισε να γίνεται ολοένα εντονότερη και τα μαγαζιά ξεκίνησαν να εντάσσουν στο μενού τους πολλές εναλλακτικές επιλογές. Ιδιαίτερα, η έλευση του 21ου αιώνα έφερε μία ραγδαία άνοδο στη δημοφιλία του κινήματος. Οι χορτοφάγοι αποσυνδέθηκαν από θρησκευτικές ομάδες που απέχουν από τα ζωικά λόγω νηστείας, και μετατράπηκαν σε υπολογίσιμη καταναλωτική δύναμη με φωνή και απαιτήσεις. Οι χορτοφαγικές κοινότητες όλων των δυτικών χωρών έκαναν αισθητή την παρουσία τους με μαζικές δράσεις, πορείες και συχνά με εκστρατείες, που ουκ ολίγες φορές έχουν προκαλέσει αντιδράσεις εξαιτίας των ωμών αναπαραστάσεων.

Πρακτικά, ένας αυστηρά χορτοφάγος (βίγκαν) δεσμεύεται στην αποφυγή κατανάλωσης όλων των ζωικών προϊόντων (κρέας, ψάρι, κοτόπουλο, μέλι, αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα) και χρήση προϊόντων από γούνα, μαλλί, κόκκαλα, δέρμα, φτερά, μαργαριτάρια, κοράλλια και άλλες ζωικές πηγές.

Βασικές κατηγορίες χορτοφάγων

Οι χορτοφάγοι χωρίζονται σε αρκετές υποκατηγορίες οι πιο γνωστές εκ των οποίων είναι οι παρακάτω:

  • Vegetarians (Χορτοφάγοι): Επιλέγουν τροφές που δεν έχουν καμία σχέση με κάποιο ζώο. Ίσως ακούγεται λίγο άκομψο, όμως λίγο-πολύ, αυτή ήταν η βασική διαφοροποίηση από τις άλλες διατροφικές συνήθειες. Το κρέας, το ψάρι, το κοτόπουλο, ό,τι έχει σάρκα, είναι εκτός διατροφής και κατά συνέπεια και όλες οι τροφές που μπορεί να περιέχουν ίχνη από ζώα.
  • Vegans (Αυστηροί χορτοφάγοι): Η διατροφή τους βασίζεται αποκλειστικά σε φυτικές τροφές, όπως τα δημητριακά, τα όσπρια, τα φρούτα, τα λαχανικά, οι σπόροι και οι ξηροί καρποί ενώ έχουν αποκλείσει τελείως από το διαιτολόγιό τους το κρέας, τα πουλερικά, το ψάρι, το αυγό, το μέλι και τα γαλακτοκομικά. Ο βιγκανισμός ωστόσο είναι ένας γενικότερος τρόπος ζωής, μιας και όσοι τον ακολουθούν, αποφεύγουν και τα υπόλοιπα προϊόντα που παράγονται από ζώα. Οι βίγκαν δεν φορούν ρούχα ζωικής προέλευσης ενώ αποφεύγουν και τα προϊόντα που έχουν πειραματιστεί πάνω σε ζώα.
  • Lacto-vegetarians (Γαλακτο-φυτοφάγοι): Δεν τρώνε κρέας, ψάρι ή αυγό, αλλά έχουν στο διαιτολόγιό τους γαλακτοκομικά προϊόντα.
  • Ovo-vegeterians (Αυγο-φυτοφάγοι): Οι αυγο-φυτοφάγοι δεν τρώνε κρέας, ψάρι και γαλακτοκομικά προϊόντα αλλά καταναλώνουν αυγά.
  • Lacto-ovo-vegetarians (Γαλακτο-ωο-φυτοφάγοι): Είναι οι χορτοφάγοι που δεν τρώνε κρέας και ψάρι, αλλά καταναλώνουν γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά.
  • Pollo-vegetarians: Δεν τρώνε κρέας και ψάρι αλλά έχουν στο διαιτολόγιό τους κοτόπουλο, αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα.
  • Pesce(a)tarians: Δεν τρώνε κανένα είδος κρέατος συμπεριλαμβανομένων των πουλερικών αλλά έχουν στο διαιτολόγιό τους ψάρια, θαλασσινά, αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα.
  • Flexitarians ή Semi vegetarians (Μερικώς φυτοφάγοι): Αποφεύγουν συνήθως το κόκκινο κρέας , τα πουλερικά, τα ψάρια και τα θαλασσινά και προτιμούν να διατρέφονται με αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα. Παρόλα αυτά, περιστασιακά καταναλώνουν κάποιας μορφής κρέας αλλά σε γενικές γραμμές στη διατροφή τους υπερισχύει η χορτοφαγική φιλοσοφία.
  • Fruitarians / Raw vegans (Ωμοφάγοι): Καταναλώνουν αποκλειστικά και μόνο ωμά εποχιακά φρούτα και λαχανικά, ανάλατους και άψητους ξηρούς καρπούς, σπόρους (σουσάμι, λιναρόσπορος κλπ), αλλά και τα βούτυρα που προέρχονται από αυτά, όπως το ταχίνι και το φυστικοβούτυρο.
Η χορτοφαγία και τα χρώματα της. Μια εικόνα με αρκετές χορτοφαγικές τροφές
Οι πολύχρωμες επιλογές της χορτοφαγικής διατροφής

Οι λόγοι που κάποιος γίνεται βίγκαν

Για πολλούς λόγους μπορεί ένας άνθρωπος να γίνει βίγκαν – ηθικούς, περιβαλλοντικούς, προσωπικούς (υγεία σωματική και πνευματική) ή ακόμη και για θρησκευτικούς λόγους. Στο παρόν κείμενο δεν θα ασχοληθούμε με τους θρησκευτικούς λόγους που κάποιος ακολουθεί την χορτοφαγία καθώς και είναι μια διαφορετικού τύπου ανάλυση και σε κάποιες περιπτώσεις η χορτοφαγία είναι περιστασιακή και αφορά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα (όπως στον ορθόδοξο χριστιανισμό). Επίσης δεν θα συμπεριληφθεί στους λόγους η προτίμηση της χορτοφαγίας καθαρά και μόνο σαν γευστική επιλογή. Ας δούμε λοιπόν τους υπόλοιπους λόγους πιο αναλυτικά:

Ηθικοί λόγοι

  • Συμπόνια για τα ζώα
  • Η αντίδραση για τους τρόπους και τις πρακτικές εκμετάλλευσης τους
  • Η άποψη πως με τους πόρους που χρησιμοποιούνται για την σίτιση των ζώων που στην συνέχεια καταναλώνονται, θα μπορούσε να σιτιστεί πολύ μεγάλο μέρος του πεινασμένου πληθυσμού παγκοσμίως.

Προσωπικοί λόγοι

  • Βελτίωση της υγείας
  • Μείωση της πιθανότητας για μεταφορά ασθενειών από κάποιο ζώο στον άνθρωπο (θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνα τα περιβάλλοντα των κτηνοτροφείων)
  • Βελτίωση της πέψης
  • Ισχυροποίηση του ανοσοποιητικού
  • Διατήρηση ή απώλεια βάρους
  • Ευεξία
  • Μακροζωία και αντιγηραντικά οφέλη

Περιβαλλοντικοί λόγοι

  • Η μεγάλη κατανάλωση πόρων που χρειάζονται τα ζώα πριν θανατωθούν (φαγητό, νερό, στέγη κλπ.)
  • Αποψίλωση δασών ώστε να χρησιμοποιηθούν οι εκτάσεις για κτηνοτροφικούς σκοπούς
  • Η κατανάλωση φυσικών πόρων από κτηνοτροφεία, εργοστάσια, μονάδες παραγωγής κλπ.
  • Η σημαντική συμμετοχή κάποιων ζώων (αγελάδες, μοσχάρια, αρνιά κα.) στην ρύπανση του πλανήτη και το φαινόμενο του θερμοκηπίου μέσω της απελευθέρωσης μεθανίου

Βιολογικοί λόγοι

  • Η πεποίθηση πως είμαστε κατεξοχήν φυτοφάγα ζώα
  • Η άποψη πως η διατροφή μας δεν χρειάζεται καθόλου ζωικά προϊόντα
  • Ασθένειες που εμφανίζονται ουσιαστικά από την κατανάλωση τροφών που είναι κόντρα στη φύση μας (ζωικά προϊόντα)

Γιατί ο βιγκανισμός έχει πλέον μεγαλύτερη απήχηση;

Τα social media βοήθησαν εκπληκτικά στο να “χτίσουν” οι βίγκαν δικές τους κοινότητες καθώς μέχρι πριν μερικά χρόνια σίγουρα θα ήταν σπάνιο για έναν βίγκαν να έχει ομοϊδεάτες του στο κοντινό του περιβάλλον. Επίσης, αρκετοί celebrities πλέον προάγουν τον βιγκανισμό και δημιουργούν μια τάση αναμφίβολα. Πολύ σημαντικό στοιχείο επίσης είναι η προσβασιμότητα. Ένας βίγκαν πλέον, ειδικά σε αστική περιοχή, έχει την δυνατότητα να βρει πολλά χορτοφαγικά προϊόντα στο σούπερ μάρκετ ενώ έχει και ως επιλογές για φαγητό αυστηρά χορτοφαγικά μαγαζιά. Τέλος, σημαντικό ρόλο έπαιξε και η άνοδος του κινήματος του αντισπισισμού για το οποίο χρειάζεται μια ειδική μνεία.

Η ιδεολογία του αντισπισισμού

Ο αντισπισισμός μάχεται τον σπισισμό δηλαδή την ιδεολογία που θεωρεί ότι οι ζωές και τα συμφέροντα των ζώων μπορούν να παραβλεφθούν επειδή ανήκουν σε άλλα είδη. Η βασική αρχή είναι πως τα ζώα όντας πλάσματα με συναίσθηση μπορούν να βιώσουν τον πόνο ή την χαρά ανάλογα με το πως συμπεριφερόμαστε απέναντί τους, ωστόσο υποβάλλονται σε βάσανα που δεν θα υποβάλλαμε ποτέ άλλους ανθρώπους. Όπως είναι άδικο να κάνουμε κακό σε ανθρώπους με βάση το χρώμα του δέρματος τους ή το φύλο τους έτσι είναι επίσης άδικο να κάνουμε κακό στα ζώα απλά επειδή ανήκουν σε ένα είδος αντί για ένα άλλο. Έτσι για παράδειγμα, πολλοί θεωρούμε αυτονόητο το να σεβόμαστε τους σκύλους και τις γάτες, και να μην τους προκαλούμε πόνο ή φόβο σε αντίθεση με άλλα είδη.
Αμφισβητεί επίσης και τους λόγους με τους οποίους “καταχωρούμε” τα ζώα ως τροφή ή όχι. Είναι η μειωμένη νοημοσύνη; Άρα αντίστοιχα μπορούμε να φερόμαστε χειρότερα και σε ανθρώπους με μειωμένη νοημοσύνη;. Πολλά ζώα άλλωστε είναι εμφανές πως έχουν μια κάποια νοημοσύνη και χρησιμοποιούν ακόμη και εργαλεία. Ακόμη, κάποιες ηθολογικές μελέτες έχουν δείξει επίσης πως πολλά έχουν ακόμη και αυτογνωσία. Ο αντισπισισμός βλέπει όλα τα ζώα ως μεμονωμένα άτομα και προσωπικότητες και θεωρεί πως το μόνο θέμα για συζήτηση είναι το κατά πόσον υποφέρουν.

Επιχειρήματα υπέρ του βιγκανισμού

Ηθικά επιχειρήματα

  • Συμπόνια για κάθε έμβιο ον (λόγω και της ευφυίας που διαθέτουμε)
  • Ο φόβος και το άγχος που βιώνουν τα ζώα
  • Η ακραία εκμετάλλευση των ζώων
  • Οι πολλές φορές βασανιστικές πρακτικές που χρησιμοποιούνται (σε θανάτωση, σίτιση, κόψιμο κεράτων κα.)
  • Η αξιοποίηση των πόρων της κτηνοτροφίας για καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχειας
  • Η συμμόρφωση της διατροφής με τα πιστεύω (θεωρείται αδόκιμο να αγαπάς το κατοικίδιο σου, να βοηθάς εθελοντικά σε κάποιο καταφύγιο, να διαφωνείς με απαράδεκτες συνθήκες σε κάποια κτηνοτροφεία ή να αποδοκιμάζεις το κυνήγι ζώων και παρόλα αυτά να καταναλώνεις κρέας ή παράγωγα ζώων)

Επιχειρήματα για την υγεία

  • Καλύτερη σωματική και ψυχολογική κατάσταση
  • Ευθύνη των ζωικών προϊόντων για αύξηση πιθανοτήτων για διάφορες μορφές καρκίνου
  • Ευθύνη των ζωικών προϊόντων για αύξηση πιθανοτήτων για την παρουσίαση οστεοπόρωσης και αρθρίτιδας
  • Καλύτερη διατροφή (πλούσια σε βιταμίνες κλπ.)
  • Καλύτερη λειτουργία του εντέρου
  • Μείωση της πιθανότητας εμφάνισης παχυσαρκίας
  • Μείωση της πιθανότητας εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων
  • Ευθύνη των ζωικών προϊόντων για αύξηση πιθανοτήτων εμφάνισης διαβήτη τύπου 2
  • Εξάλειψη ασθενειών μεταφερόμενων από τα ζώα (όπως εικάζεται πως έγινε με τον COVID-19)
  • Η δήλωση της Ακαδημίας Διατροφής και Διαιτολογίας ότι «οι χορτοφαγικές διατροφές είναι κατάλληλες για όλα τα στάδια του κύκλου της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της εγκυμοσύνης, του θηλασμού, της βρεφικής, παιδικής κι εφηβικής ηλικίας και της ενήλικης ζωής»

Περιβαλλοντικά επιχειρήματα

  • Η τεράστια κατανάλωση τροφής και νερού που χρειάζονται τα ζώα πριν θανατωθούν
  • Η αποψίλωση των δασών
  • Μεγάλη κατανάλωση φυσικών πόρων για αυτό τον σκοπό
  • Η συμμετοχή κάποιων ζώων στην ρύπανση του πλανήτη και το φαινόμενο του θερμοκηπίου (εξαιτίας και της κακής ποιότητας τροφών που τρώνε)
  • Η περισσότερη ποσότητα τροφής για τον άνθρωπο αν χρησιμοποιούσαμε την ίδια έκταση παγκοσμίως για σπορά χορτοφαγικών τροφών αποκλειστικά

Βιολογικά επιχειρήματα

  • Η οδοντοστοιχία μας που παραπέμπει σε φυτοφάγο ζώο
  • Το μήκος του εντέρου που είναι αναλογικά μεγάλο για το μέγεθος μας κάτι που παραπέμπει σε φυτοφάγο ζώο
  • Η αρχική κατάσταση του ανθρώπου όπου ήταν κατά βάση φρουτοφάγο – φυτοφάγο ζώο
  • Η αδυναμία μας να τραφούμε με ωμό κρέας
  • Ανατομικά δεν θυμίζουμε θηρευτή (δεν έχουμε γαμψά νύχια, μεγάλα κοφτερά δόντια κλπ.)
  • Η άποψη πως παρά το ότι μπορούμε να καταναλώσουμε κρέας δεν μας είναι απαραίτητο για μια υγιή ζωή
  • Η άποψη πως ακόμη και το μαγειρεμένο κρέας δεν μπορεί να το χωνέψει σωστά ο οργανισμός μας
  • Έλλειψη του ενστίκτου για να φάμε ένα ζώο (πχ. βλέποντας ένα μικρό κατσικάκι να παίζει σε ένα χωράφι δεν κάνει το στομάχι μας να γουργουρίζει ή τα σάλια μας να τρέχουν)

Αυτά ήταν λοιπόν και τα κυριότερα επιχειρήματα του βιγκανισμού. Κάποιες από τις πηγές στο κάτω μέρος περιλαμβάνουν έρευνες στις οποίες στηρίζεται η βίγκαν ιδεολογία. Στο επόμενο κομμάτι θα ασχοληθώ με τον αντίλογο, δηλαδή τις θέσεις κατά της χορτοφαγίας και έρευνες που τις υποστηρίζουν.

Πηγές:

https://www.unileverfoodsolutions.gr/nea-taseis/healthy-eating-theme/vegan-vegetarians.html

https://www.mixanitouxronou.gr/i-istoria-toy-kinimatos-ton-vigkan/

https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5PBX369GxWfBHFHFRrkCvCl/seven-reasons-why-people-are-going-vegan

https://academic.oup.com/ajcn/article/89/5/1627S/4596952#110695985

https://vegitnow.com/gr/articles/249?title=Einai-o-anthrwpos-pamfagos,-fytofagos-h-kreatofagos%3F-Kai-poia-einai-h-kalyterh-diatrofh-gia-ton-anthrwpo%3F

http://vmediagr.blogspot.com/2013/04/blog-post_23.html

https://storage.googleapis.com/gpuk-archive/blog/forests/how-cattle-ranching-chewing-amazon-rainforest-20090129.html

https://www.who.int/nutrition/publications/public_health_nut6.pdf

https://www.healthline.com/nutrition/cancer-and-diet#bottom-line

https://www.cancer.net/navigating-cancer-care/prevention-and-healthy-living/food-and-cancer-risk

1 thought on “Χορτοφαγία και βιγκανισμός. Τα υπέρ και τα κατά (part 1)”

  1. Pingback: Χορτοφαγία και βίγκαν ιδεολογία. Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά; (part 2) – Enallaktiki Gnomi

Leave a Reply