Home » Τελευταία κείμενα » 10 τρόποι αναγνώρισης των fake news

10 τρόποι αναγνώρισης των fake news

  • by
σφραγίδα fake news σε κείμενο

Σχεδόν όλοι έχουμε ακουστά τα fake news πως μπορούμε όμως να τα αναγνωρίζουμε; Τι μπορούμε να κάνουμε για να μην πέφτουμε θύματα παραπληροφόρησης; Ας ξεκινήσουμε όμως από τα πολύ βασικά.

Τι είναι τα fake news

Με αυτόν τον όρο χαρακτηρίζουμε τις ψευδείς ή λανθασμένες ειδήσεις. Αυτού του είδους οι ειδήσεις χωρίζονται σε 2 κατηγορίες. Σε αυτές που είναι 100% ψευδείς και κατασκευασμένες και σε εκείνες που περιέχουν αληθινά στοιχεία είτε διαστρεβλωμένα είτε για να τα χρησιμοποιούν και να εξάγουν λάθος συμπεράσματα.

Γιατί έχει γεμίσει το Internet ψευδείς ειδήσεις;

Τα fake news υπήρχαν πάντα. Η διαφορά είναι πως πλέον με τα social media μπορούν να διαδοθούν πολύ εύκολα και να φτάσουν σε τεράστιο αριθμό ανθρώπων τάχιστα. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι ο περισσότερος κόσμος δεν κοιτάζει τις πηγές των δημοσιεύσεων του ούτε ελέγχει κατά πόσο ισχύουν. Υπάρχει ακόμη μια αυξανόμενη δυσκολία στο να φιλτράρουμε την αλήθεια ανάμεσα σε έναν κυκεώνα πληροφόρησης.

Σε τέτοιες παγίδες μπορεί να πέσει ο οποιοσδήποτε. Ένα παράδειγμα είναι ο Ντόναλτ Τραμπ.
Τον καιρό της υποψηφιότητας πριν την εκλογή του, έκανε retweet ένα γράφημα που έδειχνε διάφορα στατιστικά για τους φόνους στις ΗΠΑ από λευκούς και μαύρους προς λευκούς και μαύρους αντίστοιχα. Όταν το γραφείο του Τραμπ ερωτήθηκε για την πηγή των, λανθασμένων όπως αποδείχτηκε, στατιστικών υπέδειξε ένα κέντρο στατιστικών ερευνών που δεν υπήρχε.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που το Facebook και η Google ολοένα και σκληραίνουν τα τελευταία χρόνια την πολιτική τους απέναντι στις σελίδες που διαρρέουν fake news.
(Το πως φιλτράρονται οι πληροφορίες από αυτές οι άλλες εταιρείες και με ποια ακριβώς κριτήρια ταξινομείται κάτι ως ψευδής είδηση, θα προσπαθήσω να το αναλύσω σε μελλοντικό κείμενο)

fake news site σε λάπτοπ
Τα fake news εμφανίζονται σε κάθε λάπτοπ και σε κάθε χρήστη

Ποιες ακριβώς πληροφορίες βάζουμε σε αυτήν την κατηγορία;

Σίγουρα, η οποιαδήποτε λανθασμένη πληροφορία δεν σημαίνει πως βασίζεται 100% στη φαντασία κάποιου ωστόσο συχνά ισχύει και αυτό. Ακόμη όμως και αν ένα νέο περιέχει ψήγματα αλήθειας δεν σημαίνει πως αυτή δίνεται με σωστό τρόπο και υπό το σωστό πλαίσιο.
Πρέπει βέβαια να έχουμε στο νου μας πως η κάθε λάθος δοσμένη πληροφορία δεν είναι απαραίτητα fake news

Η εξέλιξη των fake news

Η ιστοσελίδα factcheck.org είχε δημοσιεύσει ένα κείμενο με μια λίστα που την ονόμασε “Key Characteristics of Bogusness”. Εκείνη την περίοδο ήταν συχνό φαινόμενο το να λαμβάνεις τις ψευδείς ειδήσεις σε mail από κάποιον γνωστό σου ή και κάποιον άγνωστο. Η λίστα αυτή λοιπόν μας έλεγε ποια στοιχεία θα μας δείξουν αν πρόκειται για e-mail απάτη. Κάποια από αυτά ήταν:

  • ανώνυμος συγγραφέας
  • υπερβολικά πολλά θαυμαστικά
  • κεφαλαία γράμματα και ορθογραφικά λάθη
  • δηλώσεις όπως “ Το κείμενο δεν είναι απάτη!”  
  • links για πηγές που δεν υποστηρίζουν τα γραφόμενα.

Φυσικά, αυτή η κατάσταση δεν περιορίζεται μόνο στο διαδίκτυο. Μπορεί να λάβεις τα fake news από συγγενείς, συναδέλφους ή φίλους, ή ακόμη να τους τα μεταδώσεις ο ίδιος άθελα σου.

Τα fake news δυστυχώς έχουν γίνει πλέον πιο σοβαροφανή και αναρτώνται και σε site που μοιάζουν τουλάχιστον σοβαρά και αξιόπιστα. Και πάλι όμως, οπλισμένοι με κριτική σκέψη και τρόπους διασταύρωσης των γεγονότων δύσκολα θε πέσετε θύμα τους.

Ποιο είναι το πρόβλημα με τις ψευδείς ειδήσεις

Αρχικά, τα fake news δημιουργούν συμπεριφορικά προβλήματα. Ωθούν τους ανθρώπους να εφευρίσκουν δικαιολογίες, να απορρίπτουν τις ιδέες των άλλων, να μεγαλοποιούν τα γεγονότα ή να διαδίδουν φήμες.

Ακόμη και στον χώρο εργασίας τους κάποιοι άνθρωποι ίσως αρχίσουν να θεωρούν πως δεν χρειάζονται αποδείξεις για τους ισχυρισμούς τους. Άλλοι να μην εμπιστεύονται ούτε την πιο έγκυρη πληροφορία. Σταματάνε να δίνουν βάση στις προβλέψεις του εργασιακού τους κλάδου και μειώνουν την επαγγελματική τους εξέλιξη.
Έρευνα έδειξε μάλιστα πως το 59% των ανθρώπων ανησυχούν για το πως τα fake news επηρεάζουν την δουλειά τους.
Όλα τα παραπάνω, οδηγούν σε διαχωρισμένα και αγχώδη περιβάλλοντα εργασίας που στερούνται εμπιστοσύνης.

Ας δούμε όμως πως μπορούμε να αποφύγουμε όλα τα παραπάνω.

Οι 10 συμβουλές για να εντοπίζουμε τα fake news

1. Προσέχουμε την πηγή 

Συχνό φαινόμενο είναι ένα διαφορετικό domain με όνομα παρόμοιο με μιας γνωστής σελίδας μπερδεύοντας τον κόσμο πως πρόκειται για ένα έγκυρο ειδησεογραφικό site για παράδειγμα. Μια ακόμη καλή πρακτική είναι να κοιτάτε το τμήμα «σχετικά με εμάς» της εκάστοτε σελίδας. Επίσης, δείτε στα γρήγορα και το συνολικότερο περιεχόμενο του site. Ας πούμε μια είδηση για την πορεία της οικονομίας προερχόμενη από μια σελίδα που όλα τα πρόσφατα της άρθρα μιλούν για εξωγήινους στην Κέρκυρα ή θέαση του Μεγαλοπόδαρου στην Πίνδο πρέπει να σας βάλει σε σκέψεις πως ίσως να μην είναι έγκυρη.

Τέλος, σκεφτείτε μήπως το κείμενο είναι απλά σατιρικό; κάποια site αναφέρουν όντως μια σατιρική η φανταστική ματιά της πραγματικότητας υπάρχει ωστόσο κόσμος που δεν το παρατηρεί αυτό.
Κλασσικό παράδειγμα, να ανεβάζουν άνθρωποι “ειδήσεις” από το Κουλούρι ως πραγματικές.

Υπάρχουν ακόμη και άρθρα για διάφορα μη αξιόπιστα sites τα οποία μπορείτε να δείτε αναλυτικά.

2. Διαβάζουμε και κάτω από την επικεφαλίδα

Πριν αποφασίσεις να διαδώσεις το “σοκαριστικό” νέο διάβασε ολόκληρο το άρθρο. Η επικεφαλίδα συνήθως δεν αποτυπώνει όλη την πληροφορία. Αυτό συμβαίνει ακόμη και σε άρθρα έγκυρων ειδησεογραφικών πηγών, πόσο μάλλον σε λιγότερο σοβαρά sites.

3. Ελέγχουμε τον συγγραφέα

Συχνό φαινόμενο σε μη έγκυρα άρθρα είναι να είναι γραμμένα από συγγραφέα που δεν έχει καμία γνώση πάνω στα θέματα ή σε κάποιες περιπτώσεις να εμφανίζεται ένα ψεύτικο βιογραφικό που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Υπάρχει ακόμη και το φαινόμενο να παρουσιάζεται ως συγγραφέας ένα μη υπαρκτό πρόσωπο! 

4. Που στηρίζεται η είδηση; 

Κλασσική τακτική των ψεύτικων αυτών ιστοριών είναι η παραπομπή σε πραγματικές πηγές, αξιόπιστες μάλιστα πολλές φορές, που δεν υποστηρίζουν όμως τα γραφόμενα του κειμένου.

5. Η ημερομηνία των συμβάντων 

Κάποιες ιστορίες δεν είναι απόλυτα ψευδείς αλλά περισσότερο λανθασμένη αντίληψη της πραγματικότητας. Συχνό φαινόμενο επίσης, το να συσχετίζουμε αρκετά παλαιότερα γεγονότα με τωρινές καταστάσεις ενώ δεν υπάρχει ουσιαστική σύνδεση.

6. Προσέχουμε τις προκαταλήψεις μας 

Έχω ξαναμιλήσει στα κείμενα μου για το πόσο πρέπει να έχουμε υπόψιν τις προκαταλήψεις μας. Η προκατάληψη της επιβεβαίωσης μας κάνει πάντα να δίνουμε περισσότερο βάση στα στοιχεία που στηρίζουν τους ισχυρισμούς μας. Και τα fake news έρχονται πολλές φορές να επιβεβαιώσουν όλα όσα θα θέλαμε να ισχύουν. Παραδείγματος χάρη, δηλώσεις ενός πολιτικού που δεν μας αρέσει. Ή υποτιθέμενα στοιχεία για κάποια τεράστια θεωρία συνωμοσίας.

7. Αναπτύξτε την κριτική σκέψη σας

Είναι αλήθεια πως μερικά fake news είναι αρκετά πειστικά. Έτσι, πρέπει να τα προσεγγίζουμε με λογική και κριτική ικανότητα και όχι με συναισθηματική φόρτιση λόγω των απόψεων μας.

Αναρωτηθείτε τον λόγο που μπορεί να έχει γραφτεί ένα κείμενο. Προσπαθεί όντως απλά να ενημερώσει; Μήπως είναι click-bait για να μεταφερθείτε σε άλλη σελίδα; Μήπως σας προωθεί διακριτικά κάποιο προϊόν ή σας ωθεί μεροληπτικά προς μια συγκεκριμένη οπτική;

Μην υποτιμάτε ποτέ την κοινή λογική! Έχετε υπόψιν πως τα fake news είναι κατασκευασμένα ώστε να “ταΐζουν” τις προκαταλήψεις, τους φόβους ή τις ελπίδες μας.

8. Που αλλού αναφέρεται το συμβάν

Δείτε αν το εκάστοτε συμβάν καλύπτεται και από άλλα μέσα ή πηγές. Με ποιο τρόπο παρουσιάζεται εκεί; Εξάλλου, οι πραγματικές ειδήσεις αναπαράγονται ταχύτατα από πολλές διαφορετικές πηγές.

9. Εξέταση των αποδείξεων

Μια έγκυρη είδηση θα περιέχει γεγονότα, δηλώσεις σχετικών ειδικών, επίσημα στατιστικά ή στοιχεία ερευνών. Αν τίποτα σχεδόν από τα παραπάνω δεν υπάρχει δείτε την είδηση με πολύ μεγαλύτερη επιφύλαξη.

Αποδεικνύουν τα στοιχεία που δίνονται την είδηση; Μήπως ηθελημένα παρερμηνεύονται από τον συγγραφέα;

10. Δεν παίρνουμε μια εικόνα σαν κάτι δεδομένο

Η επεξεργασία εικόνων σήμερα δίνει τη δυνατότητα μια κατασκευασμένη εικόνα να φαίνεται 100% αληθινή. Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνα, μόνο οι μισοί περίπου άνθρωποι μπορούν να ξεχωρίσουν μια ψεύτικη εικόνα. Υπάρχουν πάντως κάποια μικρά στοιχεία που μπορείτε να ελέγχετε. Για παράδειγμα, περίεργες σκιές στην εικόνα ή μυτερές άκρες γύρω από μια φιγούρα.
Ακόμη να πούμε πως μια εικόνα μπορεί να είναι αληθινή αλλά να χρησιμοποιείται τελείως εκτός του γενικού της πλαισίου.

Αποκτήσαμε ανοσία στα fake news;

Μακάρι να ήταν για όλους μας τόσο εύκολο. Να διαβάζαμε ένα κείμενο και πλέον να ήμασταν έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε το σύνολο της παραπληροφόρησης που υπάρχει. Δυστυχώς, αυτό δεν γίνεται. Αυτό που γίνεται όμως είναι να ακολουθούμε όλες τις παραπάνω συμβουλές και να είμαστε πάντα υποψιασμένοι και σκεπτικοί. Έτσι, θα καταφέρουμε να φιλτράρουμε το μεγάλο ποσοστό των ψευδών ειδήσεων όσο καλά δομημένες και αν φαίνονται.

Leave a Reply